Ekoprojekt a oznakowanie CE – nowe obowiązki dla producentów elektroniki i urządzeń elektrycznych

Ekoprojekt i oznakowanie CE łączą się w jednym procesie oceny zgodności. Jeżeli dane urządzenie podlega wymaganiom ekoprojektu, producent musi je spełnić przed wystawieniem deklaracji zgodności UE, umieszczeniem znaku CE i rozpoczęciem sprzedaży. Dotyczy to nie tylko zużycia energii, lecz także takich obszarów jak trwałość, naprawialność, recyklowalność czy wykorzystanie materiałów wtórnych.

Nie wszystkie nowe wymagania dla elektroniki obowiązują jednak od razu. Ich zakres i daty stosowania zależą od przepisów dotyczących konkretnych produktów lub grup urządzeń. Producent powinien więc ustalić, jakim regulacjom podlega jego produkt, uwzględnić je podczas projektowania i przygotować wiarygodne dowody zgodności.

Czym jest ekoprojekt?

Urządzenie może działać prawidłowo i być bezpieczne, a mimo to nie spełniać wszystkich wymagań potrzebnych do wprowadzenia go na rynek Unii Europejskiej. Ekoprojekt oznacza uwzględnianie wpływu produktu na środowisko już podczas jego projektowania, a nie dopiero wtedy, gdy stanie się odpadem. W przypadku elektroniki znaczenie może mieć między innymi zużycie energii, trwałość urządzenia, możliwość naprawy oraz rodzaj zastosowanych materiałów. Analizowany jest cały cykl życia produktu, od wykorzystania surowców, przez produkcję i użytkowanie, aż po ponowne użycie lub recykling. Nie oznacza to jednak, że każde urządzenie elektryczne podlega identycznym zasadom. Dokładny zakres obowiązków zależy od kategorii produktu oraz przepisów szczegółowych, które mają do niej zastosowanie.

Ekoprojekt a oznakowanie CE: co musi zrobić producent?

Oznakowanie CE nie jest certyfikatem jakości ani dodatkowym oznaczeniem ekologicznym. Umieszczając je na urządzeniu, producent deklaruje, że produkt spełnia wszystkie dotyczące go wymagania prawne. Jeśli obejmują one ekoprojekt, powinien:

• zidentyfikować właściwe przepisy i terminy ich stosowania,
• przełożyć wymagania na parametry techniczne produktu,
• wykonać potrzebne badania, pomiary i obliczenia,
• zgromadzić dane o komponentach i materiałach,
• przygotować dokumentację techniczną,
• wystawić deklarację zgodności UE,
• umieścić znak CE przed wprowadzeniem produktu do obrotu.

Jedno urządzenie może jednocześnie podlegać przepisom dotyczącym bezpieczeństwa elektrycznego, kompatybilności elektromagnetycznej, substancji niebezpiecznych i ekoprojektu. Wszystkie te obszary trzeba przeanalizować jako części jednej oceny zgodności.

Od dyrektywy 2009/125/WE do rozporządzenia ESPR

Przez wiele lat podstawą przepisów była dyrektywa 2009/125/WE dotycząca produktów związanych z energią. W lipcu 2024 roku weszło w życie rozporządzenie (UE) 2024/1781, znane jako ESPR, które tworzy szersze ramy dla zrównoważonych produktów.

Szczegółowe obowiązki są wprowadzane stopniowo poprzez akty dotyczące konkretnych produktów lub wymagania horyzontalne dla kilku grup. Unijny plan prac na lata 2025-2030 przewiduje między innymi regulacje dotyczące naprawialności, w tym możliwego systemu punktowego, a także zawartości materiałów z recyklingu i recyklowalności sprzętu elektrycznego oraz elektronicznego. Orientacyjny termin przyjęcia pierwszych z nich to 2027 rok, a drugich 2029 rok. Nie są to automatyczne daty rozpoczęcia obowiązków dla całej elektroniki. 

Obowiązki producenta elektroniki i importera

Producentem w rozumieniu przepisów nie zawsze jest firma, która fizycznie zmontowała urządzenie. Może nim być także przedsiębiorstwo zamawiające produkt w zewnętrznej fabryce i sprzedające go pod własną marką. Produkcja kontraktowa nie przenosi automatycznie odpowiedzialności za zgodność na wykonawcę.

Importer urządzenia spoza UE powinien sprawdzić, czy producent przeprowadził właściwą procedurę i przygotował wymagane materiały. Upoważniony przedstawiciel może wykonywać określone zadania, ale tylko w granicach pisemnego pełnomocnictwa. Dlatego w umowach z dostawcami warto wskazać, kto przekazuje wyniki badań, deklaracje materiałowe i informacje o zmianach komponentów.

Jak sprawdzić zakres wymagań?

Analizę należy rozpocząć od ustalenia funkcji, przeznaczenia i sposobu użytkowania produktu. Trzeba też określić, czy jest to gotowe urządzenie, część oferowana użytkownikowi końcowemu czy podzespół montowany w innym produkcie.

Następnie warto przygotować matrycę zgodności zawierającą:

• podstawę prawną,
• wymagany parametr,
• metodę jego weryfikacji,
• raport lub inny dowód,
• datę rozpoczęcia stosowania przepisu,
• osobę odpowiedzialną w firmie.

Taką analizę należy aktualizować po zmianie konstrukcji, oprogramowania, dostawcy lub kluczowego komponentu.

Dokumentacja dla ekoprojektu

Dokumentacja powinna umożliwiać odtworzenie sposobu, w jaki producent wykazał zgodność urządzenia. Musi dotyczyć rzeczywiście sprzedawanego modelu, a nie podobnego produktu lub wcześniejszej wersji konstrukcji.

W zależności od rodzaju urządzenia może obejmować:

• opis produktu, jego wariantów i przeznaczenia,
• rysunki, schematy i wykaz komponentów,
• listę zastosowanych przepisów oraz norm,
• wyniki badań zużycia energii i innych parametrów,
• dane o trwałości, demontażu i naprawie,
• informacje o materiałach oraz recyklowalności,
• instrukcje i dane przekazywane użytkownikowi,
• deklarację zgodności UE.

W przyszłości część informacji może trafiać do cyfrowego paszportu produktu. Paszport nie zastąpi jednak dokumentacji technicznej, deklaracji ani oznakowania CE. Jego dokładną zawartość określą przepisy dla danej grupy produktów.

CE a zrównoważony rozwój

Trwalsza i łatwiejsza do naprawy konstrukcja może zmniejszyć liczbę reklamacji, ograniczyć koszty serwisu oraz wydłużyć rzeczywisty okres korzystania z produktu. Stosowanie wspólnych części w kilku modelach upraszcza zaopatrzenie, magazynowanie i obsługę posprzedażową. Przejrzyste dane o właściwościach urządzenia mogą także zwiększyć wiarygodność firmy w kontaktach z klientami biznesowymi i podmiotami organizującymi przetargi. Wcześniejsze uwzględnienie kierunku zmian prawnych daje więcej czasu na modyfikację konstrukcji bez zakłócania produkcji. Dzięki temu ekoprojekt może stać się nie tylko obowiązkiem regulacyjnym, lecz także elementem budowania przewagi nad produktami trudnymi w naprawie i szybko tracącymi przydatność.

Jak przygotować urządzenia elektroniczne do wymagań ekoprojektu i oznakowania CE?

Ekoprojekt stopniowo zmienia sposób, w jaki producenci powinni planować, konstruować i wprowadzać urządzenia na rynek. Przed umieszczeniem oznakowania CE trzeba ustalić właściwe wymagania, uwzględnić je w projekcie oraz zgromadzić wiarygodne dowody zgodności. Szczególnego znaczenia nabiera dokumentacja dla ekoprojektu, która powinna odpowiadać rzeczywistej konstrukcji i aktualnej wersji sprzedawanego produktu. Firmy, które wcześniej uporządkują dane o materiałach, częściach, badaniach i dostawcach, łatwiej dostosują się do przepisów dotyczących naprawialności, trwałości oraz recyklingu. Dobrym pierwszym krokiem jest audyt produktu i dokumentacji, przeprowadzony jeszcze przed rozpoczęciem produkcji lub planowaną zmianą modelu.